Tablice automatyczne: wiele wartości pod jedną nazwą
Tablica pozwala przechowywać uporządkowaną kolekcję elementów tego samego typu. Najważniejsze nie jest zapamiętanie nawiasów kwadratowych, lecz zrozumienie rozmiaru, zakresu indeksów, ciągłości pamięci i odpowiedzialności za każdą granicę.
Czego powinieneś nauczyć się na tych zajęciach?
- traktować tablicę jako jeden obiekt zawierający elementy tego samego typu,
- deklarować, inicjalizować, odczytywać i modyfikować elementy tablicy,
- rozumieć zakres poprawnych indeksów
0…n-1, - wyznaczać rozmiar tablicy dostępnej w bieżącym zakresie,
- przechodzić po tablicy bez wychodzenia poza jej granice,
- stosować wyszukiwanie liniowe i modyfikację elementów w miejscu,
- czytać indeksy tablicy dwuwymiarowej jako wiersz i kolumnę.
Najważniejsza zasada: tablica zna swój fizyczny rozmiar, ale operator
[]nie sprawdza go za Ciebie. Każdy użyty indeks musi wynikać z algorytmu i należeć do poprawnego zakresu.
Tablica jako typ i obiekt w pamięci
Definicja int values[5]; tworzy jeden obiekt tablicowy zawierający pięć kolejnych elementów typu int. Elementy znajdują się w pamięci jeden za drugim, bez przerw pomiędzy nimi. Każdy ma własny indeks oraz można zmienić go niezależnie.
| Indeks | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| Element | values[0] | values[1] | values[2] | values[3] | values[4] |
Pierwszy indeks wynosi zero, dlatego ostatni indeks tablicy o pięciu elementach wynosi cztery. values[5] nie jest „szóstym poprawnym elementem” – odwołanie do niego wykracza poza tablicę i powoduje niezdefiniowane zachowanie. Program może pozornie działać, wypisać śmieci, uszkodzić inne dane albo zakończyć się błędem.
Automatyczny czas przechowywania: lokalna tablica utworzona wewnątrz bloku istnieje od wejścia do tego bloku do jego opuszczenia. Implementacje zwykle przechowują takie obiekty na stosie, ale język C definiuje przede wszystkim ich czas życia, a nie obowiązkowe miejsce w sprzętowej pamięci.
1. Prześledź zmiany elementów
Bez uruchamiania programu zapisz zawartość całej tablicy po każdym przypisaniu. Następnie przewidź dokładny wynik. Zwróć uwagę, że prawa strona przypisania jest obliczana przed zmianą elementu po lewej stronie.
Program do analizy#include <stdio.h>
int main(void) {
int values[5] = {4, 7, 2, 7, 1};
values[2] = values[0] + values[4];
values[4] = values[1];
for (size_t i = 0; i < 5; ++i) {
printf("%d ", values[i]);
}
printf("\n");
return 0;
}
Odpowiedź: po pierwszym przypisaniu tablica ma postać {4, 7, 5, 7, 1}, a po drugim {4, 7, 5, 7, 7}.
Definicja, inicjalizacja i rozmiar
| Zapis | Znaczenie |
int a[5]; | pięć niezainicjalizowanych elementów automatycznych |
int a[5] = {2, 4}; | pierwsze dwa elementy to 2 i 4, pozostałe są zerami |
int a[5] = {0}; | wszystkie elementy są zerami |
int a[] = {2, 4, 6}; | rozmiar zostaje wyznaczony jako trzy elementy |
Odczyt niezainicjalizowanego elementu lokalnej tablicy jest błędem. Nie zakładaj, że pamięć „zaczyna się od zera”. Jeżeli wszystkie elementy mają otrzymać wartości z wejścia, pętla musi zapisać każdy z nich, zanim inna część programu go odczyta.
Dla rzeczywistej tablicy dostępnej w tym samym zakresie wyrażenie sizeof values zwraca liczbę bajtów zajmowanych przez cały obiekt, a sizeof values[0] – rozmiar jednego elementu. Ich iloraz daje liczbę elementów. W laboratorium 7 zobaczymy, dlaczego ten sposób nie działa wewnątrz funkcji otrzymującej tablicę jako parametr.
2. Wczytanie i opisanie pięciu elementów
Utwórz pięcioelementową tablicę, wczytaj wszystkie wartości, a następnie wypisz każdą razem z indeksem. Typ size_t jest standardowym nieujemnym typem używanym dla rozmiarów i indeksów; w printf odpowiada mu format %zu.
#include <stdio.h>
int main(void) {
int values[5];
size_t size = sizeof values / sizeof values[0];
for (size_t i = 0; i < size; ++i) {
scanf("%d", &values[i]);
}
for (size_t i = 0; i < size; ++i) {
printf("values[%zu] = %d\n", i, values[i]);
}
return 0;
}
Dwie pętle mają celowo oddzielne role: pierwsza ustanawia zawartość tablicy, druga ją obserwuje. W większym programie taki podział ułatwia późniejsze przeniesienie operacji do osobnych funkcji.
Przechodzenie po tablicy
Najczęstszy schemat ma postać for (size_t i = 0; i < size; ++i). Przed każdą iteracją warunek gwarantuje, że i jest poprawnym indeksem. To właśnie <, a nie <=, odpowiada zakresowi od zera do size - 1.
W tablicy można przejść po danych wielokrotnie. To odróżnia ją od strumienia liczb z wcześniejszych laboratoriów: po wczytaniu nadal mamy wszystkie elementy i możemy wykonać kolejną analizę bez ponownego podawania danych. Ceną jest zajęta pamięć oraz konieczność pilnowania rozmiaru.
Algorytmy na tablicach
3. Suma, minimum i maksimum w jednym przejściu
Dla gotowej tablicy policz sumę oraz znajdź najmniejszy i największy element. Przed kodem opisz znaczenie każdej zmiennej po przetworzeniu indeksów od 0 do i.
#include <stdio.h>
int main(void) {
int values[] = {7, -4, 12, 3, -1, 8};
size_t size = sizeof values / sizeof values[0];
long long sum = 0;
int minimum = values[0];
int maximum = values[0];
for (size_t i = 0; i < size; ++i) {
sum = sum + values[i];
if (values[i] < minimum) {
minimum = values[i];
}
if (values[i] > maximum) {
maximum = values[i];
}
}
printf("suma: %lld\n", sum);
printf("minimum: %d\n", minimum);
printf("maksimum: %d\n", maximum);
return 0;
}
Minimum i maksimum rozpoczynają się od pierwszego prawdziwego elementu. Tutaj pętla ponownie uwzględnia indeks zero; jest to poprawne, choć porównanie pierwszego elementu z nim samym jest zbędne. Alternatywnie można rozpocząć od i = 1.
4. Pierwsze wystąpienie wartości
Wyszukaj pierwsze wystąpienie liczby w tablicy. Wartość size oznacza początkowo „jeszcze nie znaleziono”, ponieważ nie jest poprawnym indeksem. Warunek position == size zapobiega nadpisaniu pierwszej pozycji kolejnym wystąpieniem.
#include <stdio.h>
int main(void) {
int values[] = {8, 3, 11, 3, 5};
size_t size = sizeof values / sizeof values[0];
int target;
scanf("%d", &target);
size_t position = size;
for (size_t i = 0; i < size; ++i) {
if (values[i] == target && position == size) {
position = i;
}
}
if (position < size) {
printf("pierwszy indeks: %zu\n", position);
} else {
printf("brak elementu\n");
}
return 0;
}
3 → 18 → 04 → komunikatModyfikacja tablicy w miejscu
Modyfikacja in place oznacza, że wynik zapisujemy w tej samej tablicy, bez tworzenia drugiej kolekcji. Trzeba wtedy pilnować, aby nie zniszczyć elementu, którego wartość będzie jeszcze potrzebna. Przy odwracaniu zamieniamy parami element pierwszy z ostatnim, drugi z przedostatnim i kończymy w połowie.
5. Odwrócenie kolejności elementów
Odwróć tablicę bez używania drugiej tablicy. Wyznacz indeks symetrycznego elementu jako size - 1 - left. Przetestuj osobno tablicę o parzystej i nieparzystej liczbie elementów.
#include <stdio.h>
int main(void) {
int values[] = {10, 20, 30, 40, 50, 60};
size_t size = sizeof values / sizeof values[0];
for (size_t left = 0; left < size / 2; left = left + 1) {
size_t right = size - 1 - left;
int temporary = values[left];
values[left] = values[right];
values[right] = temporary;
}
for (size_t i = 0; i < size; ++i) {
printf("%d ", values[i]);
}
printf("\n");
return 0;
}
Pętla wykonuje tylko size / 2 zamian. Środkowy element tablicy o nieparzystym rozmiarze pozostaje na swoim miejscu i nie wymaga specjalnej gałęzi.
Tablica dwuwymiarowa: wiersze i kolumny
Definicja int matrix[3][4]; tworzy trzy wiersze, z których każdy zawiera cztery liczby. Element wybieramy jako matrix[row][column]. W pamięci całe wiersze znajdują się kolejno po sobie, dlatego pętla po kolumnach jest naturalnie zagnieżdżona wewnątrz pętli po wierszach.
6. Wiersz o największej sumie
Dla macierzy 3 × 4 znajdź indeks wiersza o największej sumie. Pierwszy wiersz służy do poprawnej inicjalizacji wyniku; pozostałe są z nim porównywane.
#include <stdio.h>
int main(void) {
int matrix[3][4] = {
{2, 4, 1, 3},
{7, 0, 5, 2},
{1, 1, 8, 1}
};
size_t best_row = 0;
int best_sum = 0;
for (size_t column = 0; column < 4; column = column + 1) {
best_sum = best_sum + matrix[0][column];
}
for (size_t row = 1; row < 3; row = row + 1) {
int row_sum = 0;
for (size_t column = 0; column < 4; column = column + 1) {
row_sum = row_sum + matrix[row][column];
}
if (row_sum > best_sum) {
best_sum = row_sum;
best_row = row;
}
}
printf("wiersz: %zu, suma: %d\n", best_row, best_sum);
return 0;
}
Nie tworzymy tablicy sum, ponieważ wynik można aktualizować na bieżąco. Tablica wejściowa jest potrzebna, ale pomocnicze dane ograniczamy do indeksu najlepszego wiersza i jego sumy.
Audyt kodu AI: granica, której kompilator nie zna
Znajdź odwołanie poza tablicą
Kod miał zsumować pięć elementów. Kompilator może nie zatrzymać programu, a wynik może zmieniać się między uruchomieniami. Wskaż pierwszą iterację, w której algorytm łamie kontrakt tablicy.
#include <stdio.h>
int main(void) {
int values[5] = {2, 4, 6, 8, 10};
int sum = 0;
for (size_t i = 0; i <= 5; ++i) {
sum = sum + values[i];
}
printf("%d\n", sum);
return 0;
}
Diagnoza: poprawne indeksy to
0…4. Dlai == 5waruneki <= 5nadal jest prawdziwy i następuje odczytvalues[5]. Warunek powinien mieć postaći < 5.
Podsumowanie
- tablica zawiera ustaloną liczbę elementów jednego typu, ułożonych kolejno w pamięci,
- dla rozmiaru
npoprawne indeksy należą do zakresu0…n-1, - lokalne elementy bez inicjalizacji nie mają określonych wartości,
sizeof array / sizeof array[0]działa tylko tam, gdzie nazwa oznacza rzeczywistą tablicę,- tablica pozwala wielokrotnie wracać do tych samych danych,
- tablica dwuwymiarowa wymaga osobnego indeksu wiersza i kolumny.
Co trzeba rozumieć, nawet używając AI: rzeczywisty rozmiar obiektu, poprawny zakres indeksów, stan inicjalizacji każdego elementu i to, czy algorytm modyfikuje dane, których będzie jeszcze potrzebował.
Dalsza część pracy odbywa się na Platformie do ćwiczeń. Zadania platformowe wykorzystują inne operacje: łączenie, rotację, podział, analizę powtórzeń i macierze.
Pytania kontrolne
- Dlaczego ostatnim indeksem tablicy o rozmiarze
njestn - 1? - Co może się wydarzyć po odczycie elementu poza tablicą?
- Czym różni się rozmiar tablicy w bajtach od liczby jej elementów?
- Dlaczego minimum i maksimum inicjalizujemy elementem danych?
- Kiedy potrzebna jest druga tablica, a kiedy można zmodyfikować pierwszą w miejscu?
- Jak obliczyć liczbę odwiedzin elementów macierzy o
rwierszach ickolumnach?